Версия для печати
Размер
+
Фото
Печать

Краязнаўчы каляндар Бераставіччыны

11.04.2017
Краязнаўчы каляндар на 2021 год створаны на аснове кнігі “Памяць” Бераставіцкага раёна, “Летапіснай хронікі Бераставіччыны”, тэматычнай папкі “Знакамітыя людзі Бераставіччыны”, фактаграфічнай картатэкі “Славутыя імёны Бераставіччыны”. Папка і картатэка змяшчаюць звесткі энцыклапедычных выданняў: Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. - Мінск: БелЭн., 1996-2003. - Т. 1 -16; Беларусь: Энцыкл. давед. - Мінск: БелЭн., 1995; Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. – Мінск: БелЭн., 1993-2001. - Т. 1-6; Мысліцелі і асветнікі Беларусі. Х-ХІХ стст.: Энцыкл. давед. - Мінск: Бел.Эн., 1995; Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. - Мінск: БелСЭ, 1984-1987; Беларускія пісьменнікі: Бібліягр. слоўн.: У 6 т. - Мінск: БелЭн., 1992-1995; Пяткевіч, А. Людзі культуры з Гродзеншчыны: давед. / Аляксей Пяткевіч. - Гродна, 2000; Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Я.Купалы: біябіблягр. давед. – Гродна, 1999; Заведующие кафедрами и профессора Гродненского государственного медицинского (института) университета (1958-2003). – Гродно, 2003; Книга героев Гродненской области. – Гродно, 2005; Культура Гродзеншчыны: Факты. Падзеі. Асобы. – Мінск, 2014; Ермоленко, В.А. 400 имён: жизнеописания видных деятелей истории и культуры Гродненщины / В.А. Ермоленко, В.Н. Черепица.- Гродно, 2014; Гостев, А.П. Известные уродженцы Гродненской области / А.П. Гостев. – Гродно, 2016.

Адбор юбілейных дат рабіўся ў адпаведнасці са значнасцю для гісторыі, эканомікі і культуры краю. Для персаналій юбілейнымі вырашана лічыць: 50, 60, 65, 70 ... і далей гадоў. Указваюцца сувязі дзеячаў з Бераставіччынай. Даты даюцца па новаму стылю, геаграфічныя аб’екты – згодна сучаснаму адміністрацыйна-тэрытарыяльнаму дзяленню.

Спадзяёмся, што наш каляндар будзе карысным і цікавым для шырокага кола чытачоў, краязнаўцаў, бібліятэкараў і для ўсіх тых, хто цікавіцца гісторыяй роднага краю.



515 гадоў з часу першага ўпамінання мястэчка Вялікая Бераставіца ў гістарычных дакументах (згодна даравальнай грамаце караля Польскага і Вялікага князя Літоўскага Аляксандра Ягелончыка ваяводзе наваградскаму Аляксандру Іванавічу Хадкевічу. 12.07.1506 г.). 





405 гадоў з дня нараджэння Хадкевіча Яна Казіміра (1616-1660), кашталяна віленскага, апошняга ўладальніка Бераставіцы з роду Хадкевічаў. Незадоўга да сваёй смерці ў Кёнігсбергу 13 сакавіка 1660 года Ян Казімір загадаў жонцы, каб яна пахавала яго прах з сэрцам у Бераставіцы. Сафія Пац выканала апошнюю волю мужа: у 1660 г. перавязла яго прах у бераставіцкі касцёл – фамільны некропаль Хадкевічаў.





360 гадоў з пачатку валодання мястэчкам Бераставіца Мнішкамі - польскім магнацкім родам. Пад час больш як стогадовага іх валодання (з 1661 па 1774 гг.) Бераставіца дасягнула свайго першага гістарычнага росквіту: атрымала статус мястэчка (горада), правы на самакіраванне (з ратушай, гербам і пячаццю), стала гандлёвай кропкай на шляху Беласток – Крынкі – Гродна. У мястэчку з’явіўся цэнтр – рынкавая плошча, дзе былі размешчаны ратуша з гасцінным дваром, крамы, сховішча і рамесніцкія майстэрні. На рынкавай плошчы праводзіліся кірмашы.
 
 



375 гадоў з часу першага ўпамінання  Масалянаў. У 1646 г.  Ян Масальскі атрымаў Прывілей ад караля Уладзіслава Вазы (1632-1648) на заснаванне “мяста Масаляны”.
 

 

 




295 гадоў з дня нараджэння Масальскага Ігнація Якуба (30.07.1726, в. Алекшыцы – 28.06.1794), рэлігійнага, грамадскага і палітычнага дзеяча Рэчы Паспалітай, вядомага мецэната, з 1762 г. -  епіскапа Віленскага.

 




 

280 гадоў з часу аднаўлення касцёла Звеставання Найсвяцейшай Панны Марыі ў Вялікай Бераставіцы пасля пажару ў 1741 г. Першы будынак касцёла быў драўляным (1615). Другі мураваны будынак касцёла ўзведзены па фундацыі Юзафа Мнішка, кашталяна кракаўскага і яго сына Ежы Аўгуста, у 1741-1768 гг. 

 


280 гадоў з дня нараджэння Карпіньскага Францішка (1741-1825), польскага паэта, які ў 1782 г. сустракаўся з уладальнікам Малой Бераставіцы Я.К. Стрыеньскім і прысвяціў яго маёнтку вершы, якія прыняслі вядомасць Малой Бераставіцы ў Польшчы.










250 гадоў з дня нараджэння Касакоўскага Юзафа Дамініка (16.04.1771 – 1840), вялікага лоўчага ВКЛ, палкоўніка войска Польскага, уладальніка маёнтка Вялікая Бераставіца, у якой ён пабудаваў сваю рэзідэнцыю – першы мураваны палац Касакоўскіх у Бераставіцы.
 
 

 

 






235 гадоў з пачатку валодання маёнткам Масаляны нямецкім родам Біспінгаў. У 1786 г. Ян Тадэуш Біспінг фон Гален (1741-1823), маршалак старадубскі, стаў першым уладальнікам Масалянаў пасля набыцця маёнтку ў Масальскіх. У сярэдзіне ХІХ ст. Біспінгі пабудавалі выдатны палацава-паркавы комплекс з капліцай у Масалянах, які часткова захаваўся да нашага часу са змяненнямі.
 



 

235 гадоў з дня нараджэння Юзэфы Вайчынскай з Біспінгаў (1786-1878), камер-юнкершы двару яго Імператарскай Вялікасці Расійскай імперыі, уладальніцы маёнтка ў Масалянах, якая ў 1856 г. фундавала будаўніцтва неагатычнай капліцы ў Масалянах. Капліца дзейнічае. 







 





 
225 гадоў з часу асвячэння царквы Ражства Багародзіцы ў в. Масаляны (15.08.1796). Помнік архітэктуры позняга барока з рысамі класіцызму, які быў заснаваны Біспінгамі ў 1792 г. як касцёл Дзевы Марыі. Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 г. Масаляны далучаны да Расійскай імперыі, і касцёл перададзены праваслаўнаму духавенству.  




220 гадоў з дня нараджэння Касакоўскай Адэлі Юзэфаўны (1801-1847), уладальніцы маёнтка Цецяроўка, дачкі Ю.Д. Касакоўскага (1771-1840), уладальніка Вялікай Бераставіцы, і Людвікі Патоцкай (1779-1850). У 1820 г. выйшла замуж за князя Яўгенія Панятоўскага (1794-1848), шамбеляна расійскага двара, маршалка багуслаўскага павета, прадстаўніка герба “Цялец”, з якога паходзіў польскі кароль Станіслаў Аўгуст. Адэля – адзіная жанчына з роду Касакоўскіх, якая пахавана ў Вялікай Бераставіцы (каталіцкія могілкі).
 


 

 
220 гадоў з дня нараджэння Кавалеўскага Восіпа Міхайлавіча (09.01.1801, Вялікая Бераставіца – 09.10.1878), вядомага польскага і расійскага філолага-усходазнаўца, заснавальніка навуковага манголазнаўства ў Расіі, гісторыка, перакладчыка, акадэміка Пецярбургскай АН. Рашэннем Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта ад 21.12.1998 г. № 594 з мэтай увекавечвання памяці вядомага вучонага Бераставіцкай раённай бібліятэцы прысвоена імя Восіпа Міхайлавіча Кавалеўскага.
 


200 гадоў з часу будаўніцтва мураванага палаца ў маёнтку Рудава. Фундатарам будаўніцтва класічнага палаца з калончатым порцікам у 1821-1834 гг. быў Леан Патоцкі (1799-1864), вядомы польскі мемуарыст, гісторык і паэт, уладальнік Рудава (да 1834 г. ). Палац загінуў у гады Першай сусветнай вайны 1914-1918 гг. 


190 гадоў з часу прабывання вялікага князя Канстанціна Паўлавіча Раманава (1779-1831) ў бераставіцкім палацы Касакоўскіх падчас лістападаўскага паўстання 1830-1831 гг. (май 1831 г.). Канстанцін Паўлавіч з’яўляўся галоўным камандуючым Польскім войскам (з 1814 г.) і намеснікам Царства польскага (з 1816 г.). Пасля смерці імператара Аляксандра І фармальна, з 27 лістапада па 14 снежня 1825 г., Канстанцін Паўлавіч з’яўляўся расійскім імператарам. 
 



 
190 гадоў з дня смерці Пешкі  Юзафа  (1767-1831), польскага і беларускага мастака, партрэтыста, гістарычнага жывапісца і майстра гарадскога пейзажу, які ў 1793-1794 гг. напісаў партрэты першых ўладальнікаў Вялікай Бераставіцы з роду Касакоўскіх - Юзафа Дамініка і яго жонкі Людвікі Патоцкай.
 

 

 




 
185 гадоў з дня нараджэння Урублеўскага Валерыя Антонія (27.12.1836, г.п. Жалудок Шчучынскага раёна – 1908), аднаго з кіраўнікоў паўстання  1863-1864 гг. на Беларусі,  дзеяча міжнароднага рэвалюцыйнага руху. У час паўстання 1863-1864 гг. неаднаразова бываў на Бераставіччыне, дзе рабіў папаўненні ў паўстанцкія рады новымі байцамі. 


 





 
185 гадоў з дня нараджэння Казарскага Адольфа (1836-1911), польскагага мастака, графіка і літографа, аўтара гарадскіх відаў Варшавы, Плоцка, Луцка, Влоцлаўска, Камянец-Падольска, Вялікай Бераставіцы.У 1882 г. выканаў літаграфію “Заезны двор у Вялікай Бераставіцы” з відам на былую ратушу-першая выява галоўнага будынка самакіравання ў мястэчку.  



 

180 гадоў з часу будаўніцтва мураванага палаца Біспінгаў у Масалянах. Класічны палац будаваўся па праекту варшаўскага архітэктара Аляксандра Градзецкага у 1841-1846 гг. Будынак часткова захаваўся: гэта два бакавыя фасады з васьміграннымі калонамі ўздоўж сцен. Зараз цэнтр. сядзіба РУСП “Масаляны”. 

 


170 гадоў з часу заснавання мураванага касцёла Св. Антонія Падуанскага ў Малой Бераставіцы. Закладны камень асвечаны 30 верасня 1851 г. у прысутнасці фундатара касцёла Антона Ваўкавіцкага і ксяндза Юстына Яўшыца. Помнік архітэктуры позняга класіцызму пабудаваны па праекту гродзенскага інжынера Нардштэйна, які выканаў другі, канчатковы план касцёла Св. Антонія 31 сакавіка 1851 г. Будаўніцтва завершана ў 1859 г.
 




160 гадоў з дня нараджэння Карскага Яфіма Фёдаравіча (01.01.1861, в. Лаша Гродзенскага раёна – 29.04.1931), беларускага філолага-славіста, мовазнаўца, фалькларыста і этнографа, палеографа, археографа, бібліёграфа, педагога. У  1898 годзе жыў у Вялікай і Малой Бераставіцах, Алекшыцах, вывучаў гаворку мясцовага насельніцтва і вусную народную творчасць. 
 

 



 
155 гадоў з дня нараджэння Касакоўскага Юзафа Станіслава (1866-1917, В.Бераставіца), уладальніка маёнтка Вялікая Бераставіца, фундатара новага касцёла Пераўтварэння Божага (1912) ў Бераставіцы – мясцовай перліны архітэктуры ў стылі неаготыкі, праект касцёла зрабіў гродзенскі інжынер І.К. Плотнікаў. 
 
 


 


155 гадоў з часу асвячэння царквы Святога Дзмітрыя Салунскага   (8.11.1866г.) ў Малой Бераставіцы. Помнік архітэктуры рэтраспектыўнага рускага стылю, пабудаваны па праекту гродзенскага архітэктара Восіпа Міхаэліса і будаўніка Івана Арлоўскага з Саколкі. 

 

135 гадоў з часу адкрыцця чыгуначнай станцыі “Бераставіца” (1886 г.) у напрамку Ваўкавыск – Беласток. 30.12.1975 г. станцыя перайменавана ў паселак “Пагранічны”, з 2009 – аграгарадок Пагранічны. Тут дзейнічае пагранічная застава, мытны пост “Бераставіца” Гродзенскай рэгіянальнай мытні і інш.                    
 
 


120 гадоў з часу завяршэння будаўніцтва палаца Касакоўскіх “Новы замак” (1901) у Вялікай Бераставіцы. Помнік архітэктуры стылю мадэрн з элементамі эпохі Рэнесанс пабудаваны па праекту польскага архітэктара Юліуша Васюцінскага. Двухпавярховы палац быў упрыгожаны чатырма вежамі з прыватнай капліцай (малельняй), меў 50 памяшканняў: бібліятэку, архіў і інш. Будынак палаца не захаваўся (разабраны ў канцы 40-х гг. ХХ ст.). У Бераставіцкім Музеі Вавёркі экспануецца выдатны макет Новага замка Касакоўскіх.
 




120 гадоў з дня нараджэння Марцінчыка Мікалая Міхайлавіча (16.12.1901, в. Кубельнікі - 1980), беларускага грамадска-культурнага дзеяча ў Заходняй Беларусі, аднаго з арганізатараў Беларускай сялянска-рабочай грамады. У 1944-1948 – галоўны ўрач інфекцыйнай бальніцы ў Гродна. З 1956 г. працаваў урачом ў Гродзенскай абласной бальніцы.  

 

 





100 гадоў з дня нараджэння Палубінскага Аляксандра Сямёнавіча (1921, в. Краснае – 2007), педагога, гісторыка, краязнаўца, заслужанага работніка культуры Беларусі (1982).

Арганізатар стварэння краязнаўчага музея ў г. Свіслач.
 

 

 





100 гадоў з дня нараджэння Мацапура Ксеніі Арсенцьеўны (1921-2005), заслужанага ўрача Беларусі (1961). У 1953-56 гг. – загадчык Бераставіцкага раённага аддзела аховы здароўя, затым урач-дэрматолаг раённай паліклінікі..

 



 

 
90  гадоў з дня нараджэння Дзяжко Івана Фёдаравіча (1931, в. Плюскалаўцы – 1998), беларускага гісторыка і педагога, выкладчыка Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы.








 



90  гадоў з дня нараджэння Купы Міхаіла Міхайлавіча (1931, в. Казлы – 1997), Героя Сацыялістычнай працы (1975), заслужанага будаўніка БССР (1974). З 1958 па 1993 г. працаваў у будаўнічых установах г. Гродна. Выбіраўся дэпутатам Гродзенскага гарадскога Савета дэпутатаў.
 

 


 

90 гадоў назад (май – лістапад 1931 г.) на Бераставіччыне па ініцыятыве і пад кіраўніцтвам мясцовых арганізацый КПЗБ і КСМБ прайшлі мнагалюдныя мітынгі, дэманстрацыі і забастоўкі супраць пануючай польскай улады. 





85  гадоў з дня нараджэння Алясюка Вітольда Казіміравіча (нар.  1936 г., Вялікая Бераставіца), навукоўца, кандыдата тэхнічных навук (1976). Працаваў у навукова-тэхнічным інстытуце абарончай прамысловасці. Мае больш за 30 навуковых публікацый.


 


 
85  гадоў з дня нараджэння Андрыеўскага Станіслава Міхайлавіча (1936,в. Мацеевічы – 9.10.2020), беларускага дзяржаўнага дзеяча. У 1982-1989 гг. працаваў старшынёй Гродзенскага гарвыканкама. З 1990 г. – намеснік старшыні Гродзенскага аблвыканкама. З 2014 г. – Ганаровы грамадзянін Гродна.
 



85  гадоў з дня нараджэння Габрусевіча Сяргея Аляксандравіча (1936, в. Верхаўляны - 2013), беларускага філосафа, культуролага, педагога, кандыдата філасофскіх навук, прафесара. Працаваў выкладчыкам у Гродзенскім  дзяржаўным універсітэце імя Я.Купалы., аўтар гістарычнага нарыса “Прафесар Ігнат Анацэвіч. Жыццё. Спадчына.” (Гродна, 2005).
 




 

85 гадоў з дня нараджэння Аўдзейчыка Івана Аляксеевіча (нар. 09.05.1936 г., в. Рымуцеўцы), беларускага дзяржаўнага дзеяча. У 1985-1991 гг. – у апараце Савета Міністраў Беларусі: намеснік начальніка Упраўлення аграпрамысловага комплексу, намеснік загадчыка аддзела пісьмаў і прыёму грамадзян.


 



85  гадоў з дня нараджэння Граблеўскага Івана Станіслававіча (нар. 22.10.1936 г., в. Сакольнікі Астравецкага раёна Гродзенскай вобл. - 1994), беларускага журналіста, публіцыста, краязнаўца, сябра Беларускага Саюза журналістаў (1967). У 1966-1970 гг. быў рэдактарам бераставіцкай раённай газеты “За камунізм”.


 

 



 

85 гадоў з дня нараджэння Жвалеўскага Валянціна Антонавіча (нар. 17.11.1936 г., в. Канюхі), беларускага дзяржаўнага дзеяча, журналіста, публіцыста. З 1991 г. – намеснік рэдактара часопіса “Вожык”.




 

80  гадоў з часу акупацыі (22.06.1941) Бераставіччыны гітлераўскай Германіяй падчас Вялікай Айчыннай вайны 1941-1945 гг. Акупацыя працягвалася да 17 ліпеня 1944 г. – часу вызвалення мястэчка савецкімі войскамі.

 

 


75  гадоў назад 21 кастрычніка 1946 пагранічнік яфрэйтар  Анохін Ілья Няфёдавіч (1924-21.10.1946, в. Цецяроўка)  здзейсніў гераічны подзвіг, затрымаўшы ўзброеную банду пры пераходзе праз граніцу непадалёку ад в. Баброўнікі (цяпер Польшча). У няроўным баі Анохін загінуў. У гонар І.Н.Анохіна названа вуліца ў Вялікай Бераставіцы, на пагранзаставе ўсталяваны помнік.
 








75  гадоў з часу заснавання ў Вялікай Бераставіцы раённай цэнтральнай бібліятэкі (1946 г.). Першы дырэктар – Э.М. Чупрынская.


 
75  гадоў назад арганізавана раённая ветэрынарная станцыя (1946 г.), якую ўзначаліў А.А. Маркін.




 
75  гадоў з дня нараджэння Зайцава Аляксея Аляксеевіча (нар. у 1946 г., Вялікая Бераставіца), расійскага ваеннага дзеяча. Працаваў у Ваенна-інжынернай акадэміі імя Куйбышава, камісіі па стварэнні Міністэрства абароны, арміі і флоту  РФ. З 1995 г. у запасе.






75 гадоў з дня нараджэння Церабуна Уладзіміра Васільевіча (нар. 11.04. 1946 г., в. Несцяняты Смаргонскага р-на Гродзенскай вобл.), беларускага скульптара, Заслужанага дзеяча мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2007), сябра Беларускага саюза мастакоў (1977), аўтара паркавай скульптуры “Дрэва жыцця” ў Вялікай Бераставіцы (бронза, 2006). Скульптура, адкрыццё якой адбылося 02.09.2006 г. ў час святкавання 500-годдзя Вялікай Бераставіцы, стала сапраўдным сімвалам гарадскога пасёлка. Галоўны герой дрэва – вавёрка, якая сядзіць на скрутку з круглай пячаццю.






70 гадоў з дня нараджэння Хілюты Уладзіміра Андрэевіча (нар. 26.04.1951 г., в. Старынцы), беларускага гісторыка, навукоўца і педагога, кандыдата гістарычных навук (1982). З 1976 г. працуе ў ГрДУ імя Я. Купалы.






65  гадоў з часу заснавання ў в. Муравана прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 194 (1956 г.). Вучылішча размяшчалася ў былой сядзібе Юндзілаў - Солтанаў – помніку архітэктуры сярэдзіны ХVІІІ-ХІХ ст.  З 1975 г. пераведзена ў Вялікую    Бераставіцу.


60  гадоў назад у Вялікай Бераставіцы пачалі працаваць хлебазавод і цэх па выпуску напояў (1961 г.).






55  гадоў з часу аднаўлення Бераставіцкага раёна (30.07.1966г.) з цэнтрам у г.п. Вялікая Бераставіца. Пл. тэр. 743,6 кв.км. Насельніцтва 16,5 тыс. жыхароў (2015). У раёне 128 населеных пунктаў, у тым ліку г.п. Вялікая Бераставіца, 10 аграгарадкоў.








55  гадоў з часу ўтварэння Арэнднай перасовачнай механізаванай калоны № 141 (1966 г.), якую ўзначаліў Яўген Васільевіч Канецкі.






45  гадоў з часу заснавання ў в. Муравана прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 195 пераапрацоўчай прамысловасці (1976 г.).

Вы можете найти эту страницу по следующему адресу:
https://berestovitsa.grodno-region.by/ru/kraeved_kalend-ru/

© Берестовицкий районный исполнительный комитет, 2016
Разработка и поддержка сайта БЕЛТА