Пытанне-адказ

Добраахвотнае страхаванне дадатковай назапашвальнай пенсіі-даступны спосаб павысіць даход у пенсійным узросце 

ПЫТАННЕ: Наша арганізацыя выплачвае ўзносы на прафесійнае пенсійнае страхаванне за работнікаў, занятых у асаблівых умовах працы. У 2021 годзе органамі па працы, занятасці і сацыяльнай абароне двум нашым работнікам былі прызначаныя пенсіі за працу ў асаблівых умовах працы, але яны працягваюць працаваць на ранейшых месцах. Ці трэба выплачваць ўзносы на ППС за гэтых работнікаў.

 АДКАЗ: Так, згодна з артыкулам 7 Закона Рэспублікі Беларусь ад 05.01.2008 №322-з "Аб прафесійным пенсійным страхаванні", узносы на прафесійнае пенсійнае страхаванне выплачваюцца ў бюджэт дзяржаўнага пазабюджэтнага фонду сацыяльнай абароны насельніцтва Рэспублікі Беларусь за работнікаў да дасягнення імі агульнаўстаноўленага пенсійнага ўзросту (у 2021 годзе: да дасягнення 58 гадоў жанчынамі, і 63 гадоў мужчынамі).

Пытанне: работнік працуе ў арганізацыі з 11 студзеня 2016 г. за перыяд з 11 па 29 сакавіка 2016г. яму прызначана дапамога па часовай непрацаздольнасці ў агульнаўстаноўленым памеры (80% сярэднядзённага заробку за першыя 12 каляндарных дзён і 100% сярэднядзённага заробку - за астатнія 7 каляндарных дзён). 12 лістапада 2016 г. работнік прадставіў пасведчанне пацярпелага на Чарнобыльскай АЭС для пераразліку памеру дапамогі ў ільготным памеры. 6 месяцаў з дня, наступнага за днём заканчэння перыяду вызвалення ад працы па яго лістку непрацаздольнасці, ужо скончыўся. Ці трэба пералічваць памер дапамогі і вырабляць даплату дапамогі работніку? 

Адказ: пераразлік дапамогі не выконваецца.

Згодна з п. 16 Палажэння аб парадку забеспячэння дапаможнікамі па часовай непрацаздольнасці і па цяжарнасці і родах, зацверджанага пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 28.06.2013 N 569 (далей - Палажэнне), дапамога па часовай непрацаздольнасці (акрамя дапамогі па часовай непрацаздольнасці асобам, названым у п. 18 Палажэння, у тым ліку грамадзянам, якія пацярпелі ад катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, іншых радыяцыйных аварый (далей - грамадзяне, пацярпелыя ад катастрофы), названым у п. 1 і 3 артыкула 13, п. 1 артыкулаў 18 і 24-26 Закона Рэспублікі Беларусь ад 06.01.2009 N 9 - З " Аб сацыяльнай абароне грамадзян, якія пацярпелі ад катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, іншых радыяцыйных аварый "(далей - Закон)) прызначаецца ў памеры 80 працэнтаў сярэднядзённага заробку за першыя 12 каляндарных дзён непрацаздольнасці і ў памеры 100 працэнтаў сярэднядзённага заробку за наступныя каляндарныя дні бесперапыннай часовай непрацаздольнасці.

У адпаведнасці з падп. 18.2 п. 18 Палажэння дапамога па часовай непрацаздольнасці грамадзянам, якія пацярпелі ад катастрофы, прызначаецца ў памеры 100 адсоткаў сярэднядзённага заробку за каляндарныя дні, засведчаныя лістком непрацаздольнасці.

Статус грамадзян, пацярпелых ад катастрофы, акрамя грамадзян, якія працуюць на тэрыторыі радыеактыўнага забруджвання ў зонах эвакуацыі (адчужэння), першачарговага адсялення і далейшага адсялення, пацвярджаецца адпаведным пасведчаннем.

Дакументамі, якія пацвярджаюць права на льготы, устаноўленыя законам, з'яўляюцца пасведчанне пацярпелага ад катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, іншых радыяцыйных аварый і даведкі, парадак выдачы якіх устанаўліваецца Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь (арт.10 Закона).

Згодна з п. 80 інструкцыі аб парадку выдачы і афармлення лісткоў непрацаздольнасці і даведак аб часовай непрацаздольнасці, зацверджанай пастановай Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь і Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 09.07.2002 N 52/97, у выпадках, калі работнік мае права на дапамогу па часовай непрацаздольнасці ў памеры 100% з першага дня непрацаздольнасці, работнікам аддзела кадраў або работнікам, вядучым ўлік асабістага складу, У радку "Асаблівыя адзнакі" адваротнага боку лістка непрацаздольнасці вырабляецца запіс: "асоба, пацярпелае ад катастрофы на Чарнобыльскай АЭС". Падставай для прызначэння дапамогі па часовай непрацаздольнасці ў памеры, устаноўленым п. 18 Палажэння, з'яўляецца дадзеная запіс.

Калі ў аддзеле кадраў не было звестак для такога запісу ў лістку непрацаздольнасці і дапамога па часовай непрацаздольнасці прызначана работніку ў агульным парадку, то пры прадстаўленні дакумента аб праве на льготны памер дапамогі па часовай непрацаздольнасці пасля прызначэння дапамогі яго пераразлік па дадзеным выпадку часовай непрацаздольнасці не вырабляецца, так як гэта не прадугледжана Палажэннем.

Пытанне: У поўнай сям'і, якая выхоўвае дзіця-інваліда 7 гадоў, маці не працуе. Бацька з 1 сакавіка 2021 года па 15 кастрычніка 2021 года працаваў у Рэспубліцы Беларусь і атрымліваў дапамогу на дзяцей, старэйшых за 3 гады з асобных катэгорый сем'яў па месцы працы (занятасць у 2020 годзе больш за 6 месяцаў). Дапамога пры звальненні выплачаная яму па кастрычнік 2021 года ўключна. Уладкаваўся на працу з 10 лютага 2022 года і звярнуўся па дапамогу 18 лютага 2022 года.

За які перыяд павінна быць прызначана дапамога на дзяцей, старэйшых за 3 гады з асобных катэгорый сем'яў?

Адказ: У адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь ад 29.12.2012 № 7-З " аб дзяржаўных дапамогах сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей "(далей – Закон) дапамога на дзяцей, старэйшых за 3 гады з асобных катэгорый сем'яў (далей – дапамога) прызначаецца штогод пры ўмове, калі на дату звароту за ім, а таксама не менш за шэсць месяцаў у агульнай складанасці ў каляндарным годзе, папярэднім годзе звароту за такім дапаможнікам, працаздольны бацька ў поўнай сям'і мае занятасць, указаную ў пункце 2 артыкула 16 Закона.

Згодна з пунктам 8 артыкула 22 Закона ў выпадку змены месца выплаты дапамогі па новым месцы яно прызначаецца з дня, наступнага за днем спынення яго выплаты, калі зварот за яе прызначэннем быў не пазней шасці месяцаў і пры ўмове, што сям'я мела права на дапамогу.

Такім чынам, паколькі на дату звароту па дапамогу бацька ў поўнай сям'і працуе, а таксама маецца яго занятасць не менш за 6 месяцаў у 2020 і 2021 гадах, і не прайшло 6 месяцаў з дня заканчэння выплаты дапамогі да дня звароту за ім, дапамога прызначаецца: на 2021 год (з 1 лістапада па 31 снежня) і на 2022 год.

Пытанне: Супрацоўніца звярнулася за дапамогай ў сувязі з нараджэннем дзіцяці (далей – дапамога) 10 сакавіка. Дапамога ёй была прызначана 15 сакавіка. Калі павінна быць выплачана дапамога, калі тэрмін, устаноўлены для выплаты заработнай платы на прадпрыемстве – 20 чысло месяца, наступнага за справаздачным? 

Адказ: У адпаведнасці з пунктам 9 артыкула 21 Закона Рэспублікі Беларусь ад 29 снежня 2012 № 7 - З " аб дзяржаўных дапамогах сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей" (далей-Закон), прызначаныя дзяржаўныя дапамогі выплачваюцца па месцы працы ў дні, устаноўленыя для выплаты заработнай платы.

Пры гэтым выплата дапамог ажыццяўляецца ў кошт налічаных абавязковых страхавых узносаў у бюджэт дзяржаўнага пазабюджэтнага фонду сацыяльнай абароны насельніцтва (пункт 22 Палажэння аб парадку прызначэння і выплаты дзяржаўных дапамог сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей, зацверджанага пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 28.06.2013 № 569.)

Такім чынам, дапамога, прызначаная ў сакавіку, выплачваецца ў кошт налічаных абавязковых страхавых узносаў за сакавік не пазней за 20 красавіка (тэрмін выплаты заработнай платы за сакавік).

Выплата дапамогі можа быць праведзена ў больш раннія тэрміны за кошт сродкаў наймальніка з наступным адлюстраваннем выдаткаў на выплату дапамогі ў справаздачы аб сродках бюджэту дзяржаўнага пазабюджэтнага фонду сацыяльнай абароны насельніцтва Рэспублікі Беларусь (форма 4-фонд) за сакавік.

Пытанне: Як Указ №15 "Аб змяненні указаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь" ад 17.01.2020 г. мяняе падыходы да прызначэння датэрміновых пенсіі за работу ў асаблівых умовах працы?
 

Адказ: 17 января 2020 года Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь падпісаны Указ N 15 "Аб змяненні указаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь" (далей - Указ №15).

З прыняццем Указа №15 работнікам з доўгім стажам працы ў асаблівых умовах працы, якiя выпрацавалi да 1 студзеня 2009 г. (да ўвядзення прафесійнага пенсійнага страхавання) не менш за палову патрабаванага поўнага льготнага стажу, прадастаўляецца права на прызначэнне датэрміновай пенсіі (пенсіі па ўзросце за работу з асаблівымі ўмовамі працы або пенсii за выслугу гадоў) па Закону Рэспублікі Беларусь "Аб пенсійным забеспячэнні" (па артыкулах 12, 13, 15 або па артыкулах 47 - 49, 49-2 адпаведна).

Указаная пенсія прызначаецца са сродкаў агульнай пенсійнай сістэмы (падпункт 1.1 Указу).

Такім чынам, асобы, якія адпрацавалі да 1 студзеня 2009 г. не менш за палову неабходнага льготнага стажу, будуць мець права на прызначэнне датэрміновай льготнай пенсіі ў агульнай пенсійнай сістэме наўзамен датэрміновай прафесійнай пенсіі ў сістэме прафесійнага пенсійнага страхавання.

Напрыклад: працаўніца тэкстыльнай вытворчасці, якая мае больш за 20 гадоў ільготнага стажу, 10 гадоў з якога адпрацаваны да 1 студзеня 2009 года (г.зн. да ўвядзення прафесійнага пенсійнага страхавання), незалежна ад таго, што яе прафесійны стаж, сфармаваны пасля 1 студзеня 2009 года , складае таксама больш за 10 гадоў, захоўвае права на пенсію па ўзросце за работу з асаблівымі ўмовамі працы па Закону Рэспублікі Беларусь "Аб пенсійным забеспячэнні".

Дадзеная норма Указа №15 ўступіла ў сілу з 1 студзеня 2020 г.

Варта адзначыць, што раней (з 1 кастрычніка 2013 г.) аналагічнае права пенсіяванні па Закону Рэспублікі Беларусь "Аб пенсійным забеспячэнні» было прадастаўлена работнікам, занятым на работах з асаблівымі ўмовамі працы па спісах N 1 і N 2 (падп. 1.1 п. 1 указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 верасня 2013 г., N 441 "Аб некаторых пытаннях прафесійнага пенсійнага страхавання і пенсійнага забеспячэння").

Таксама Указам №15 у мэтах фарміравання больш высокіх памераў будучых прафесійных пенсій прадугледжваецца павышэнне (больш чым у два разы) тарыфаў узносаў работадаўцаў на прафесійнае пенсійнае страхаванне работнікаў, занятых на работах з асаблівымі ўмовамі працы або асобнымі відамі прафесійнай дзейнасці (за выключэннем работнікаў, занятых на работах з асаблівымі ўмовамі працы па спісах N 1 і N 2).

Работнікам, занятым на работах з асаблівымі ўмовамі працы па спісах N 1 і N 2, тарыфы узносаў на 9% і 6% адпаведна былі павялічаныя з 1 студзеня 2014 г.

Тарыфы узносаў павялічваюцца з 1 студзеня 2021 г.

Тарыфы узносаў,%

Катэгорыі работнікаў, якія падлягаюць прафесійнаму пенсійнаму страхаванню

2020г.

2021г.

4,8

9

работнiкi лётнага i лётна-выпрабавальнага складу грамадзянскай авіяцыі; работнiкi, якiя ажыццяўляюць непасрэднае кіраванне палётамі паветраных суднаў грамадзянскай авіяцыі; бортаператары і бортправаднікі паветраных суднаў грамадзянскай авіяцыі;
артысты тэатраў і іншых тэатральна-відовішчных арганізацый, калектываў мастацкай творчасці, занятыя ў пасадах, якія даюць па характары творчай дзейнасці права на прафесійную пенсію раней дасягнення агульнаўстаноўленага пенсіённага ўзросту на 15 гадоў;
спартсмены, якія займаюцца прафесійным спортам і з'яўляюцца членамі нацыянальных каманд Рэспублікі Беларусь па відах спорту

2,6

6

артысты тэатраў і іншых тэатральна-відовішчных арганізацый, калектываў мастацкай творчасці, занятыя ў пасадах, якія даюць па характары творчай дзейнасці права на прафесійную пенсію раней дасягнення агульнаўстаноўленага пенсіённага ўзросту на 10 гадоў;
спартсмены, якія займаюцца прафесійным спортам

2,3

6

работнікі інжынерна-тэхнічнага складу грамадзянскай авіяцыі; работніцы тэкстыльнай вытворчасці, занятыя на станках і машынах; жанчыны, якія працуюць трактарыстамі, трактарыстамі-машыністамі сельскагаспадарчай вытворчасці, машыністамі будаўнічых, дарожных і пагрузачна-разгрузачных машын;
мужчыны, якія працуюць трактарыстамі-машыністамі сельскагаспадарчай вытворчасці, непасрэдна занятыя ў вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі; жанчыны, якія працуюць жывёлаводамі (аператарамі жывёлагадоўчых комплексаў і механізаваных ферм) і свінаводам (аператарамі свінагадоўчых комплексаў і механізаваных ферм), якія выконваюць пэўныя віды работ, а таксама працуючыя даяркамі (аператарамі машыннага даення);
вадзіцелі пасажырскага транспарту (аўтобусаў, тралейбусаў, трамваяў) гарадскіх і асобных прыгарадных маршрутаў, па ўмовах працы прыраўнаваных да гарадскіх; работнікі экспедыцый, партый, атрадаў, участкаў і брыгад, непасрэдна занятыя на палявых геолагаразведачных, гідралагічных, лесаўпарадкавальных і пошукавых работах

1,5

4

артысты тэатраў і іншых тэатральна-відовішчных арганізацый, калектываў мастацкай творчасці, занятыя ў пасадах, якія даюць па характары творчай дзейнасці права на прафесійную пенсію раней дасягнення агульнаўстаноўленага пенсіённага ўзросту на 5 гадоў;
асобныя катэгорыі медыцынскіх і педагагічных работнікаў

Пытанне: Які парадак прызначэння і выплаты датэрміновай прафесійнай пенсіі?

Адказ: Прызначэнне датэрміновых прафесійных пенсій ажыццяўляецца гарадскімі, раённымі, раённымі ў горадзе аддзеламі абласнога, Мінскага гарадскога ўпраўлення Фонду асобам, якія пастаянна пражываюць у Рэспубліцы Беларусь.

Заяву аб прызначэнні датэрміновай прафесійнай пенсіі падаецца ў гарадскi, раённы, раённы ў горадзе аддзел абласнога, Мінскага гарадскога ўпраўлення Фонду. Тэрмін разгляду заявы - не больш за 10 рабочых дзён.
Датэрміновая прафесійная пенсія прызначаецца з месяца, наступнага за месяцам, у якім прынята заява аб яе прызначэнні.

Пры гэтым варта мець на ўвазе, што застрахаваная асоба можа звярнуцца за прызначэннем датэрміновай прафесійнай пенсіі ў любы час пасля ўзнікнення права на такую пенсію, але не пазней месяца, які папярэднічае месяцу дасягнення ім агульнаўстаноўленага пенсіённага ўзросту.

Напрыклад, для застрахаванай асобы агульнаўстаноўлены пенсійны ўзрост надыходзіць у снежні. У гэтым выпадку застрахаваную асоба можа звярнуцца за прызначэннем датэрміновай прафесійнай пенсіі не пазней за лістапад месяцы дадзенага года.

Датэрміновая прафесійная пенсія выплачваецца за бягучы месяц праз упаўнаважаны банк на падставе даручэньня Фонду.

Калі застрахаванны чалавек заняты на працоўным месцы, уключаным у пералік працоўных месцаў з асаблівымі ўмовамі працы, то выплата датэрміновай прафесійнай пенсіі прыпыняецца з месяца, наступнага за месяцам, у якім работнік прыступіў да працы з асаблівымі ўмовамі працы.

Акрамя гэтага, застрахаванай асобе можа быць прыпыненая (спыненая) выплата датэрміновай прафесійнай пенсіі і ў іншых выпадках, такіх як: атрыманне іншай дзяржаўнай пенсіі, штомесячнае грашовае забеспячэнне, канчатак датэрміновага пенсійнага перыяду, смерць застрахаванай асобы і іншае. Спыненне (прыпыненне) ажыцяуляуцца з месяца, наступнага за месяцам, у якім паўсталі такія абставіны.

Аднаўленне выплаты датэрміновай прафесійнай пенсіі ажыцяуляецца  з месяца, наступнага за месяцам, у якім змяніліся абставіны, якія прывялі да прыпыненне яе выплаты.

Пытанне: Які парадак прызначэння і выплаты дадатковай прафесійнай пенсіі?

Адказ: Дадатковая прафесійная пенсія прызначаецца пры наступных умовах:
• пастаяннае пражыванне ў Рэспубліцы Беларусь;
• дасягненне агульнаўстаноўленага пенсіённага ўзросту;
• наяўнасць пенсійных зберажэнняў на прафесійнай частцы індывідуальнага асабовага рахунку.

Зварот за прызначэннем дадатковай прафесійнай пенсіі ажыццяўляецца застрахаваным асобай у любы час пасля дасягнення ім агульнаўстаноўленага пенсіённага ўзросту.

Указаная пенсія прызначаецца ў адпаведнасці з заявай застрахаванай асобы, пададзеных у гарадскi, раённы, раённы ў горадзе аддзел абласнога, Мінскага гарадскога ўпраўлення Фонду, з месяца, наступнага за месяцам, у якім прынята заява аб яе прызначэнні.

Названая пенсія усталёўваецца ў памеры бюджэту пражытковага мінімуму ў сярэднім на душу насельніцтва, які дзейнічае ў месяцы, за які яна выплачваецца. Перыяд выплаты гэтай пенсіі вызначаецца зыходзячы з сумы пенсійных зберажэнняў, якія ёсць на прафесійнай частцы індывідуальнага асабовага рахунку на дзень назначэння пенсіі, і бюджэту пражытачнага мінімуму ў сярэднім на душу насельніцтва, які дзейнічае на гэтую дату. Пры гэтым калі перыяд выплаты дадатковай прафесійнай пенсіі складае ў выніку разліку больш за 60 месяцаў, пенсійныя зберажэнні ў суме, якая перавышае патрабаваную суму для выплаты дадзенай пенсіі на працягу названага перыяду, па жаданні застрахаванай асобы выплачваюцца адначасова. Выбар застрахаванай асобы з'яўляецца канчатковым і перагляду не падлягае.

Пасля прызначэння дадатковай прафесійнай пенсіі прафесійная частка індывідуальнага асабовага рахунку зачыняецца.

Выплата названай пенсіі ажыццяўляецца за мінулы месяц праз упаўнаважаны банк незалежна ад атрымання якіх-небудзь іншых пенсіі або даходу.

Пытанне: прадугледжаны акрамя прафесійных пенсій іншы від кампенсацыі за работу ў асаблівых умовах працы?

Адказ: Так, прадугледжаны.

25 верасня 2013 г. Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь падпісаны Указ N 441 "Аб некаторых пытаннях прафесійнага пенсійнага страхавання і пенсійнага забеспячэння" (далей - Указ). Указ уступіў у сілу з 1 кастрычніка 2013 г.

Указам прадугледжваецца:

Прадастаўленне права выбару спосабу кампенсацыі за работу з асаблівымі ўмовамі працы работнікам, занятым у асаблівых умовах працы або асобнымі відамі прафесійнай дзейнасці, якія да 1 студзені 2009 г. адпрацавалі менш за палову спецыяльнага стажу альбо не маюць такога стажу да названай даты (адпаведна не набудуць права на датэрміновую пенсію ў агульнай пенсійнай сістэме) (падпункт 1.2 пункта 1).

Работнік мае права абраць:
(1) прафесійнае пенсійнае страхаванне. Гэта значыць працягнуць фармаваць права на датэрміновую (дадатковую) прафесійную пенсію шляхам выплаты за яго працадаўцам узносаў на прафесійнае пенсійнае страхаванне ў Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва Міністэрства працы і сацыяльнай абароны (далей - Фонд). Прафесійнае пенсійнае страхаванне работнікаў, занятых у асаблівых умовах працы або асобнымі відамі прафесійнай дзейнасці, ажыццяўляецца да дасягнення імі агульнаўстаноўленага пенсіённага ўзросту;

альбо

(2) штомесячную даплату да заработнай платы (далей - даплата). Пры выбары даплаты работнік атрымае дадатковы бягучы даход замест права на прафесійную пенсію ў будучыні. Выплата даплаты, як і выплата узносаў на прафесійнае пенсійнае страхаванне, вырабляецца толькі да дасягнення работнікам агульнаўстаноўленага пенсіённага ўзросту.

Выбар работнікам даплаты афармляецца шляхам падачы працадаўцу пісьмовай заявы. У заяве работнікам у абавязковым парадку павінны быць указаны звесткі пра перыяды наяўнага ў яго спецыяльнага стажу працы, выпрацаванага да 1 студзеня 2009 г.

Форма заявы работніка, парадак яго падачы, рэгістрацыі і захоўвання вызначаюцца лакальным нарматыўным прававым актам працадаўцы.

Рашэнне аб праве канкрэтнага работніка на даплату прымаецца працадаўцам па выніках вывучэння дакументаў, якія пацвярджаюць спецыяльны стаж гэтага работніка.

У выпадку ўзнікнення спрэчных пытанняў аб працягласці спецыяльнага стажу работніка тлумачэнні працадаўцам даюцца упраўленнямі (аддзеламі) па працы, занятасцi i сацыяльнай абароне пры прадстаўленні дакументаў, якія пацвярджаюць спецыяльны стаж.

Памер даплаты таксама вызначаецца працадаўцам. У любым выпадку ён не можа быць менш за суму узносаў на прафесійнае пенсійнае страхаванне за гэтага работніка.

Хацелася б звярнуць увагу, што калі за работніка да моманту афармлення даплаты наймальнікам выплачваліся ўзносы на прафесійнае пенсійнае страхаванне, то ў наступным ён можа скарыстацца правам на прызначэнне дадатковай прафесійнай пенсіі.

Напрыклад: мужчына прапрацаваў у асаблівых умовах працы з мая 2010 года па снежань 2019 года, за названы перыяд выплачваліся ўзносы на прафесійнае пенсійнае страхаванне. Са студзеня 2020 г. ён напісаў заяву на штомесячную даплату да заработнай платы. Пры дасягненні агульнаўстаноўленага пенсіённага ўзросту застрахаваная асоба зможа звярнуцца за дадатковай прафесійнай пенсіяй.

Пытанне: Ці магчыма даць адпачынак па доглядзе за дзіцем да дасягнення ім узросту 3 гадоў працуючаму бацьку, калі маці дзіцяці не працуе, не вучыцца і не знаходзіцца на ўліку ў службе занятасці?

Адказ: Артыкулам 185 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь прадугледжана, што адпачынак па догляду за дзіцем да дасягнення ім узросту трох гадоў з выплатай адпаведнай дапамогі замест маці дзіцяці прадастаўляецца працуючым бацьку або іншым сваякам, членам сям'і дзіцяці, які фактычна ажыццяўляе догляд за дзіцем.

Пры гэтым дапамога па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў вышэйназваным асобам прызначаецца ў выпадках выхаду маці на працу, вучобу (у дзённай форме атрымання адукацыі ва ўстановах, якія забяспечваюць атрыманне прафесійна-тэхнічнай, сярэдняй спецыяльнай адукацыі, вышэйшых навучальных установах) і спынення выплаты ёй дапамогі, а таксама афармлення дадзенымі асобамі водпуску па доглядзе дзіцяці да дасягнення ім узросту 3 гадоў.

Бо ў дадзенай сітуацыі маці дзіцяці не выходзіць на працу альбо вучобу, то падстаў для прадастаўлення водпуску па догляду за дзіцем да дасягнення ім узросту трох гадоў бацьку не маецца.

Пытанне: у сям'і выхоўваецца дзіця-інвалід. Ці ёсць у працуючага бацькі права на аплачваемы свабодны ад працы дзень у месяц, калі маці дзіцяці не працуе, бо ажыццяўляе за ім догляд?

Адказ: У адпаведнасці з часткай 1 артыкула 265 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь маці (бацьку, апекуну, папячыцеля)выхоўвае дзіця-інваліда ва ўзросце да 18 гадоў, прадастаўляецца адзін дадатковы свабодны ад працы дзень у месяц з аплатай у памеры сярэдняга дзённага заробку за кошт сродкаў дзяржаўнага сацыяльнага страхавання.

Паколькі ў Кодэксе не змяшчаецца умоў, якія абмяжоўваюць права працуючага бацькі на дадатковы свабодны ад працы дзень у месяц у выпадку, калі другі з бацькоў не працуе, то работніку павінен быць прадастаўлены згаданы дзень.

Да заявы аб прадастаўленні бацьку вольнага ад працы дня ў месяц прыкладаецца дакумент, які пацвярджае незанятасць маці (напрыклад, працоўная кніжка).

Пытанне: у сям'і выхоўваюцца двое дзяцей, старэйшаму дзіцяці 15 жніўня спаўняецца 18 гадоў, малодшаму-2 гады. Ці будзе пераглядацца памер дапамогі па догляду за дзіцем ва ўзросце да 3 гадоў? 

Адказ: у адпаведнасці з часткай дзявятай артыкула 13 Закона Рэспублікі Беларусь "Аб дзяржаўных дапамогах сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей" пры вызначэнні памеру дапамогі па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў улічваюцца дзеці ва ўзросце да 18 гадоў, якія выхоўваюцца ў сям'і, у тым ліку ўсыноўленыя (удачароныя), пасынкі і падчарыцы.

Згодна з пунктам 26 Палажэння аб парадку прызначэння і выплаты дзяржаўных дапамог сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей, зацверджанага пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 28 чэрвеня 2013 г. № 569, памер дапамогі па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў падлягае перагляду ў выпадку змянення колькасці дзяцей, якія выхоўваюцца, да дасягнення малодшым дзіцем узросту 3 гадоў.

Такім чынам, памер дапамогі на малодшага дзіцяці пераглядаецца з дня, наступнага за днём выканання старэйшаму дзіцяці ўзросту 18 гадоў, і з 16 жніўня ён складзе 35 адсоткаў сярэднямесячнай заработнай платы.

Пытанне: Работніку арганізацыі, прызначанае і выплачваецца дапамога па догляду за дзіцем да трох гадоў у поўным памеры. На дату прызначэння дапамогі маці дзіцяці не мела месца працы, не вучылася і не з'яўлялася індывідуальным прадпрымальнікам, натарыусам, адвакатам, асобай, якая ажыццяўляе рамесную дзейнасць, дзейнасць у сферы аграэкатурызму. Работнік 11.06.2018 прадставіў дакумент аб тым, што маці дзіцяці з 01.02.2018 ажыццяўляе рамесную дзейнасць. З якой даты неабходна вырабіць пераразлік дапамогі і варта спыніць выплату дапамогі? 

Адказ: у адпаведнасці з пунктам 3.6 артыкула 13 Закона Рэспублікі Беларусь ад 29.12.2012 № 7 - З " аб дзяржаўных дапамогах сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей "(далей Закон) калі асоба, якая мае права на дапамогу па доглядзе дзіцяці да трох гадоў (далей дапаможнік) ажыццяўляе рамесную дзейнасць, Дапамога прызначаецца і выплачваецца ў памеры 50 працэнтаў ад устаноўленага памеру.

У адпаведнасці з пунктам 19 Палажэння аб парадку прызначэння і выплаты дзяржаўных дапамог сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей, зацверджаным Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 28.06.2013 № 569 (далей Становішча) у выпадку наступлення абставінаў, якія цягнуць за сабой памяншэнне памеру раней прызначанага дапамогі, яго памер памяншаецца з першага чысла месяца, наступнага за месяцам ўзнікнення такіх абставін.

Улічваючы вышэйпададзенае, і прымаючы пад увагу, што маці дзіцяці пачала ажыццяўляць рамесную дзейнасць з 01.02.2018, памер дапамогі неабходна паменшыць з 01.03.2018.

Залішне выплачаная сума дапамогі падлягае вяртанню атрымальнікам. На працягу 5 каляндарных дзён з даты ўстанаўлення факту залішне выплачаных сум дапамогі Камісіі па прызначэнні дзяржаўных дапамог сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей, і дапамог па часовай непрацаздольнасці (далей – камісія) неабходна пісьмова паведаміць работніка аб гэтым з указаннем тэрміну, на працягу якога залішне выплачаная сума дапамогі павінна быць ім вернутая. У выпадку адмовы атрымальніка ад вяртання залішне выплачанай сумы дапамогі ў добраахвотным парадку, яе ўтрыманне вырабляецца з сум дапамог, заработнай платы на падставе рашэння камісіі па прызначэнні дапамог у памеры не больш за 20 працэнтаў ад дзеючага памеру дапамогі штомесяц, да поўнага пагашэння запазычанасці (артыкул 25 Закона, пункт 21 Палажэння).

Для вырашэння пытання аб спыненні альбо працягу выплаты дапамогі па месцы працы бацькі дзіцяці, на падставе пункта 5 Палажэння, Камісіі неабходна накіраваць запыт у органы Фонду сацыяльнай абароны насельніцтва Міністэрства працы і сацыяльнай абароны (далей – органы фонду) па месцы рэгістрацыі маці дзіцяці аб яе пастаноўцы на ўлік у якасці плацельшчыка абавязковых страхавых узносаў у бюджэт фонду, самастойна выплачвае абавязковыя страхавыя ўзносы. У адпаведнасці з пунктам 2 Палажэння фізічныя асобы, якім прадастаўлена права ўдзелу ў праваадносінах па дзяржаўнаму сацыяльнаму страхаванню (рамеснікі ставяцца да такой катэгорыі фізічных асоб), якія не знаходзяцца на ўліку ў органах фонду ў якасці плацельшчыкаў абавязковых страхавых узносаў у бюджэт фонду, разглядаюцца пры вызначэнні месца прызначэння дапамогі як непрацуючыя асобы. Таму ў выпадку атрымання інфармацыі аб адсутнасці рэгістрацыі маці дзіцяці ў якасці плацельшчыка абавязковых страхавых узносаў у бюджэт фонду, на падставе падпункта 3.1 артыкула 21 Закона выплата дапамогі працягваецца па месцы працы бацькі дзіцяці ў памеры 50 працэнтаў ад устаноўленага памеру. У зваротным выпадку – выплата дапамогі спыняецца, бо ў адпаведнасці з падпунктам 3.2.1 артыкула 21 Закона, калі маці дзіцяці з'яўляецца асобай, якая самастойна выплачвае абавязковыя страхавыя ўзносы ў бюджэт Фонду, дапамогі прызначаюцца маці ў органах па працы, занятасці і сацыяльнай абароне ў адпаведнасці з рэгістрацыяй па месцы жыхарства.

Пытанне: Работніца выконвае работы ў арганізацыі па грамадзянска-прававому дагавору. Дагавор з ёй заключаны на перыяд з 1 сакавіка па 31 мая 2018 г. ўзнагароджанне ёй выплачвалася штомесяц - за працы, выкананыя ў сакавіку 2018 г. - 30 сакавіка 2018 г. у суме 200,00 руб. , у красавіку 2018 г. - 28 красавіка 2018 г. у суме 200,00 руб. , у траўні 2018 г. - 31 мая 2018 г. у суме 200,00 руб. абавязковыя страхавыя ўзносы з узнагароджання выплачаныя арганізацыяй у поўным аб'ёме. У чэрвені 2018 г. пасля выканання ўсіх работ яна прадставіла лісток непрацаздольнасці ў сувязі з агульным захворваннем з вызваленнем ад працы на перыяд з 10 па 14 мая 2018 г. выплата абавязковых страхавых узносаў за работніцу больш, чым за 6 месяцаў маецца. Ці мае права працаўніца на дапамогу па часовай непрацаздольнасці?

Адказ: Права на дапамогу па часовай непрацаздольнасці работніца мае, так як выпадак часовай непрацаздольнасці наступіў у яе ў перыяд выканання работ па грамадзянска-прававому дагавору (10 мая 2018 г.). Дапаможнік па часовай непрацаздольнасці варта вылічыць з сярэднядзённага ўзнагароджання 6,56 руб. (200,00 руб. (ўзнагароджанне за сакавік 2018 г.) + 200,00 руб. (ўзнагароджанне за красавік 2018 г) / 61 (каляндарныя дні сакавіка і красавіка 2018 г.). Дапамога па часовай непрацаздольнасці складзе 26,24 руб. (6,56 руб. * 5 каляндарных дзён * 80%). 

Пытанне: Як прымяняюцца на практыцы асобныя нормы Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25.09.2013 г. №441 " аб некаторых пытаннях прафесійнага пенсійнага страхавання і пенсійнага забеспячэння»:

- што азначае права выбару спосабу кампенсацыі за працу з асаблівымі ўмовамі працы?

- як правільна аформіць права работніка на атрыманне даплаты (кампенсацыі) да заработнай платы згодна з Указам №441?

- за кошт якіх сродкаў вырабляюцца дадзеныя выплаты даплат да заработнай платы?

Адказ: згодна з дадзеным Указам прадастаўлена права выбару спосабу кампенсацыі за працу з асаблівымі ўмовамі працы работнікам, занятым у асаблівых умовах працы або асобнымі відамі прафесійнай дзейнасці, якія да 1 студзеня 2009 года адпрацавалі менш за палову спецыяльнага стажу альбо не маюць такога стажу да названай даты (падпункт 1.2 пункта 1).

Работнік мае права выбраць:

1) прафесійнае пенсійнае страхаванне. То ёсць працягнуць фарміраваць права на датэрміновую (дадатковую) прафесійную пенсію шляхам выплаты за яго работадаўцам узносаў на прафесійнае пенсійнае страхаванне ў Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва. Прафесійнае пенсійнае страхаванне работнікаў, занятых у асаблівых умовах працы ці асобнымі відамі прафесійнай дзейнасці, ажыццяўляецца да дасягнення імі агульнаўстаноўленага пенсійнага ўзросту;

2) штомесячную даплату да заработнай плаце (далей – даплата). Выплата даплаты, як і выплата узносаў на прафесійнае пенсійнае страхаванне, вырабляецца толькі да дасягнення работнікам агульнаўстаноўленага пенсійнага ўзросту.

Выбар работнікам даплаты афармляецца шляхам падачы працадаўцу пісьмовай заявы. У заяве работнікам у АБАВЯЗКОВЫМ парадку павінны быць указаны звесткі аб перыядах наяўнага ў яго спецыяльнага стажу працы, выпрацаванага да 1 студзеня 2009 года.

Выплаты названых даплат вырабляюцца за кошт сродкаў наймальніка наўзамен выплаты узносаў на прафесійнае пенсійнае страхаванне. Памер даплаты вызначаецца працадаўцам, але не можа быць менш сумы ўзносу на прафесійнае пенсійнае страхаванне за канкрэтнага работніка. Пры выбары даплаты работнік атрымае дадатковы бягучы даход замест права на прафесійную пенсію ў будучыні.

Рашэнне аб праве канкрэтнага работніка на даплату павінна прымацца працадаўцам па выніках вывучэння дакументаў, якія пацвярджаюць спецыяльны стаж гэтага работніка.

Форма заявы работніка на атрыманне даплаты, парадак яго падачы, рэгістрацыі і захоўвання павінны быць вызначаны лакальным нарматыўным прававым актам працадаўцы (напрыклад, зацверджаны Палажэннем аб налічэнні і выплаце штомесячнай даплаты да заработнай платы наўзамен права на датэрміновую прафесійную пенсію).

Пытанне: Работнік прыняты сумяшчальнікам з 25 студзеня 2021 года. Лісток непрацаздольнасці яму выдадзены з 10 лютага 2021 года. Да гэтай даты выплаты на карысць работніка арганізацыя не рабіла, аднак у арганізацыі мелася пераплата па абавязковых страхавых узносах у бюджэт фонду. Ці мае работнік у дадзеным выпадку права на дапамогу па часовай непрацаздольнасці?

Адказ: У адпаведнасці з часткай другой пункта 2 Палажэння аб парадку забеспячэння дапамогай па часовай непрацаздольнасці і па цяжарнасці і родах, зацверджанага пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 2013/06/28 № 569 (далей - Палажэнне) права на дапамогу па часовай непрацаздольнасці (далей - дапаможнік ) маюць асобы, якія працуюць або якія ажыццяўляюць іншы від дзейнасці, на якіх распаўсюджваецца дзяржаўнае сацыяльнае страхаванне і за іх, а таксама імі самімі ў прадугледжаных заканадаўствам аб дзяржаўным сацыяльным страхаванні выпадках выплачваюцца абавязковыя страхавыя ўзносы (далей - ўзносы) у бюджэт фонду на сацыяльнае страхаванне.

Ўмова па выплаце узносаў для назначэння дапамогі разглядаецца на дзень наступлення выпадкі часовай непрацаздольнасці, г.зн. работнікі маюць права на дапамогу, калі на гэты дзень за іх выплачваюцца ўзносы.

Для назначэння дапамогі па месцы працы па сумяшчальніцтве ўлічваюцца ўзносы, выплачаныя да наступлення выпадка часовай непрацаздольнасці толькі па дадзеным месцы працы (па дадзенаму дагавору).

Пры вызначэнні права на дапамогу ўлічваюцца ўзносы, налічаныя і выплачаныя з выплат, якія згодна з першасным ўліковых дакументах вырабляліся на карысць работніка.

Паколькі з дня прыёму на работу да дня наступлення часовай непрацаздольнасці выплаты на карысць работніка не праводзіліся і ўзносы не налічваліся, права на дапамогу па месцы працы па сумяшчальніцтву ў яго адсутнічае.

Пытанне: дзіця нарадзілася 10.12.2017. Дапамога па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў прызначана з 17.02.2018. Дзіця ўсе 3 гады пераважна пражывала за межамі Рэспублікі Беларусь. Аб выездах дзіцяці атрымальнік дапамогі не паведамляў камісію, дапамога выплачвалася да выканання дзіцяці 3 гадоў без прыпынення. За якія перыяды кампенсуецца дапамога?

Адказ: пераважнае пражыванне дзіцяці (у Беларусі ці за межамі краіны) вызначаецца ў кожныя 12 месяцаў пасля прызначэння дапамогі: 

      з 17.02.2018 па 16.02.2019

      з 17.02.2019 па 16.02.2020

      з 17.02.2020 па 16.02.2021. 

Пры гэтым дзень выезду з Беларусі разглядаецца як пражыванне за межамі краіны, а дзень уезду - у Беларусі.

На дзяцей, якія пераважна пражываюць за межамі краіны, выплата дапамогі прыпыняецца з дня выезду дзіцяці за межы Беларусі на любы тэрмін і аднаўляецца пасля яго вяртання з дня падачы заявы.

Калі атрымальнік не паведаміў у 5-дзённы тэрмін звесткі аб выездзе дзіцяці (пераважна пражываючага за межамі Рэспублікі Беларусь) за межы краіны на любы тэрмін (у тым ліку на тэрмін менш за 2 месяцы), вяртанню падлягае залішне выплачаная сума дапамогі з дня выезду дзіцяці за межы Рэспублікі Беларусь да канца месяца, у якім дзіця вярнулася ў Рэспубліку Беларусь.

Першыя 12 месяцаў выплаты дапамогі-з 17.02.2018 па 16.02.2019.дзіця выязджала за межы Рэспублікі Беларусь у наступныя перыяды:

26.06.2018 (выезд) – 06.10.2018 – ўезд) - 102 дня;

16.10.2018 (выезд) – 12.12.2018 (ўезд) – 58 дзён;

06.01.2018 (выезд) – 19.02.2019 (ўезд) – 44 дні. Разам-204.

Пераплата дапамогі за перыяды:

з 26.06.2018 па 31.12.2018;

з 06.01.2019 па 16.02.2019.

Другія 12 месяцаў выплаты дапамогі-з 17.02.2019 па 16.02.2020.

Дзіця выязджала за межы Рэспублікі Беларусь у наступныя перыяды:

22.03.2019 (выезд) – 20.05.2019 (уезд) – 59 дзён;

27.06.2019 (выезд) – 11.10.2019 (уезд) - 106 дзён;

09.11.2019 – 10.01.2020 – 62 дня. Разам-227 дзён.

Пераплата дапамогі за перыяды:

з 17.02.2019 па 28.02.2019;

з 22.03.2019 па 31.05.2019;

з 27.06.2019 па 31.10.2019;

з 09.11.2019 па 31.01.2020.

Трэція 12 месяцаў выплаты дапамогі-з 17.02.2020 па 16.02.2021.

Дзіця выязджала за межы Рэспублікі Беларусь у наступныя перыяды:

12.03.2020 (выезд) - 12.05.2020 (ўезд) - 61 дзень;

25.07.2020 (выезд) – 05.10.2020 (ўезд) – 72 дня;

21.10.2020 (выезд) – 27.12.2020 – ўезд) - 67 дзён. Разам-200 дзён.

Пераплата дапамогі за перыяды:

з 12.03.2020 па 31.05.2020;

з 25.07.2020 па 10.12.2020. 

Пытанне: у сям'і выхоўваюцца двое дзяцей: 2 гады і 10 гадоў. Сям'і выплачваецца дапамога па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў і дапамога сем'ям на дзяцей ва ўзросце ад 3 да 18 гадоў у перыяд выхавання дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў (далей – дапамога на дзяцей ва ўзросце ад 3 да 18 гадоў).

Маці з дзіцем ва ўзросце да 3 гадоў выехала за межы Рэспублікі Беларусь на тэрмін больш за 2 месяцы, своечасова папярэдзіўшы пра гэта па месцы прызначэння дапамогі. Выплата дапамогі на малодшага дзіцяці прыпыненая з 1 чысла месяца, наступнага за месяцам выезду.

Варта ці прыпыняць выплату дапамогі на дзяцей ва ўзросце ад 3 да 18 гадоў на дзіця, які застаўся ў Рэспубліцы Беларусь? 

Адказ: так, варта прыпыніць. У адпаведнасці з артыкулам 14 Закона Рэспублікі Беларусь ад 29.12.2012 № 7 - З "аб дзяржаўных дапамогах сем'ям, якія выхоўваюць дзяцей", Дапамога на дзяцей ва ўзросце ад 3 да 18 гадоў прызначаецца і выплачваецца пры ўмове прызначэння і выплаты дапамогі па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў.

Такім чынам, на перыяд прыпынення выплаты дапамогі па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў прыпыняецца і выплата дапамогі на дзяцей ва ўзросце ад 3 да 18 гадоў (не гледзячы на тое, што дзіця старэйшае за 3 гады за межы Рэспублікі Беларусь не выязджала). 

Пытанне: Сям'і прызначана і выплачваецца дапамога па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў і дапамогі на дзяцей, старэйшых за 3 гады з асобных катэгорый сем'яў на старэйшых дзяцей (адно з дзяцей дзіця-інвалід).

Маці з дзіцем-інвалідам ва ўзросце да 3 гадоў выехала за межы Рэспублікі Беларусь на тэрмін больш за 2 месяцы, выплата дапамогі па доглядзе дзіцяці ва ўзросце да 3 гадоў на дзіця да 3 гадоў ёй прыпыненая з 1 чысла месяца, наступнага за месяцам выезду.

Ці варта прыпыняць выплату дапамог на дзяцей, старэйшых за 3 гады з асобных катэгорый сем'яў, калі дзеці за межы рэспублікі не выязджалі?

Адказ: Не, не варта. Адной з умоў прызначэння дапамогі на дзяцей, старэйшых за 3 гады з асобных катэгорый сем'яў з'яўляецца наяўнасць у сям'і дзіцяці-інваліда ва ўзросце да 18 гадоў. Пры гэтым выезд дзіцяці-інваліда за межы Рэспублікі Беларусь не з'яўляецца падставай для спынення выплаты гэтай дапамогі на дзяцей, якія засталіся ў Рэспубліцы.